Cytologia – jak często wykonywać i jak się przygotować?

Cytologia to jedno z najważniejszych badań profilaktycznych w ginekologii. Umożliwia wykrycie niepokojących zmian w obrębie szyjki macicy – co szczególnie istotne – na bardzo wczesnym etapie, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy choroby. Regularne wykonywanie cytologii znacząco zwiększa szanse na całkowite wyleczenie stanów przedrakowych i skutecznie zapobiega rozwojowi raka szyjki macicy.

W poniższym poradniku wyjaśniamy, na czym polega badanie cytologiczne, jak często należy je wykonywać i jak się do niego przygotować, aby uzyskać wiarygodny wynik.

Czym jest cytologia?

Cytologia (inaczej: wymaz cytologiczny) to badanie mikroskopowe komórek nabłonka szyjki macicy. Polega na pobraniu niewielkiej ilości materiału komórkowego za pomocą specjalnej szczoteczki. Pobrany materiał jest następnie oceniany przez cytologa lub patomorfologa.

Celem badania jest wykrycie:

• stanów zapalnych i infekcji, w tym wywołanych przez wirusa HPV,
• zmian przedrakowych (dysplazji),
• wczesnych postaci raka szyjki macicy.

Jak często wykonywać cytologię?

Częstotliwość wykonywania cytologii uzależniona jest od wieku kobiety, historii zdrowotnej oraz wyników wcześniejszych badań.

Zalecenia ogólne:

• Kobiety w wieku 25–59 lat:

Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, cytologię należy wykonywać co 3 lata, jeśli wcześniejsze wyniki były prawidłowe.

• Kobiety poniżej 25. roku życia:

Badanie nie jest rutynowo zalecane, chyba że występują niepokojące objawy lub lekarz uzna to za konieczne.

• Kobiety z grupy podwyższonego ryzyka:

W przypadku m.in. infekcji HPV, osłabionej odporności, wcześniejszych nieprawidłowych wyników cytologii czy dużej liczby partnerów seksualnych, zaleca się wykonywanie badania raz w roku.

W ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy finansowanego przez NFZ, każda kobieta w wieku 25–64 lat może wykonać cytologię bezpłatnie raz na 3 lata (a w przypadku zwiększonego ryzyka – co 12 miesięcy).

Jak przygotować się do cytologii?

Aby wynik badania był wiarygodny, należy przestrzegać kilku prostych zasad:

Kilka dni przed badaniem:

• Unikaj współżycia seksualnego (2 dni przed wizytą).
• Nie stosuj irygacji, globulek dopochwowych, kremów, maści ani leków dopochwowych (chyba że lekarz zaleci inaczej).
• Nie wykonuj badania w trakcie miesiączki – najlepszy czas to 10.–20. dzień cyklu.

W dniu badania:

• Umyj okolice intymne wyłącznie wodą – bez użycia mydeł i płynów antybakteryjnych.
• Ubierz się w sposób, który ułatwi szybkie przygotowanie do badania.

Samo pobranie wymazu trwa kilka minut, jest bezbolesne i nie wymaga znieczulenia. Niekiedy po badaniu może pojawić się niewielkie plamienie – to zjawisko całkowicie normalne.

Jak przebiega badanie?

1. Lekarz lub położna wprowadza do pochwy wziernik, aby uwidocznić szyjkę macicy.
2. Za pomocą specjalnej szczoteczki pobierana jest próbka komórek.
3. Pobrany materiał zostaje utrwalony i przekazany do laboratorium, gdzie ocenia go cytolog.
4. Wynik badania dostępny jest zazwyczaj po kilku dniach.

Cytologia może być wykonana w formie tradycyjnej (na szkiełku mikroskopowym) lub jako cytologia na podłożu płynnym (LBC – Liquid Based Cytology), która zapewnia większą dokładność i zmniejsza ryzyko błędów.

Dlaczego regularna cytologia jest tak ważna?

Rak szyjki macicy rozwija się powoli – nawet przez kilkanaście lat. Regularne badania umożliwiają wykrycie zmian na wczesnym etapie i dają duże szanse na wyleczenie. 

Cytologia to jedno z tych badań, które warto traktować jako stały element dbania o zdrowie – prosty krok, który może uratować życie.